Publikacje
O Pszczynie

 

Pszczyna zwana także z niemiecka Pless – miejsce z pozoru niepozorne

Często gdy mowa o jakimś mniej znanym miejscu staramy się najpierw odszukać go na mapie (informującej także o aktualnym stanie administracyjnym danego rejonu) następnie posiłkujemy się podstawowymi informacjami w wikipedii i być może staramy się też zasięgnąć języka od osób pamiętających lub mających szerszą wiedzę o czasach minionych.

Dotarłszy na miejsce wszystko konfrontujemy z istniejącą rzeczywistością w której do wyobraźni najbardziej przemawiają namacalne relikty przeszłości – istniejące budowle i ich architektura wraz z układem urbanistycznym, ciągami komunikacyjnymi oraz całe otoczenie geograficzne z przyrodą i ukształtowaniem powierzchni włącznie.

Pszczyna jako jedna z nielicznych miejscowości na Górnym Śląsku i w Polsce ma to szczęście, że zachowała wiele charakterystycznych cech pradawnych czasów i ma pod tym względem wiele do zaoferowania.

Na pierwszy plan wysuwa się oczywiście wspaniały pałac – siedziba panów i książąt pszczyńskich – wraz z urokliwą starówką zabudowaną na planie średniowiecznej lokacji oraz wykwintny park mogący śmiało konkurować z niejednym obiektem tego typu w Europie.

Mówiąc o Pszczynie nie można jednak ograniczyć się tylko do opisu samego miasteczka.

Od stuleci Pszczyna była niezwykle atrakcyjną posiadłością leżącą na skraju Małopolski w obrębie księstw piastów śląskich. Miała wielu właścicieli. Od roku 1517 uzyskała uprzywilejowany status wolnego państwa stanowego – Freie Standesherrschaft – leżącego w granicach Królestwa Czech i tym samym będącego integralną częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Obszar tego państewka obejmował rozległe tereny z kilkudziesięcioma wsiami i czterema miastami: Pszczyną, Mikołowem, Bieruniem i Mysłowicami. Znaczną część tej Ziemi stanowiły lasy.

Od połowy XVIII w po przejęciu Śląska przez Prusy, Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe zostało przekształcone w Księstwo Pszczyńskie. Mimo wielkich przemian na Górnym Śląsku związanych z rozwojem przemysłu (w regionie pszczyńskim powstały nowe miasta Katowice i Tychy, które w XVIIw. były zaledwie niewielkimi wioskami) Ziemia Pszczyńska zachowała wiele ze swojego dawnego „pierwotnego” charakteru.

Nasze zainteresowania Ziemią Pszczyńską – z racji pobytu tutaj czołowego niemieckiego kompozytora epoki baroku Georga Philippa Telemanna – skupiać się będą przede wszystkim na okresie od II połowy XVI wielu do czasów „zaboru pruskiego” tj. do II połowy XVIII wieku czyli lata panowania śląsko-łużyckiego rodu Promnitzów, okresie niezwykle istotnym, ciekawym i burzliwym w dziejach Europy lecz w historii Pszczyny nie należącym do szczególnie spektakularnych. Cały bowiem splendor tego miejsca (widoczny zresztą do dnia dzisiejszego) zaczyna się dopiero w czasach późniejszych, od okresu „pruskiego” lub „książęcego” i wynika przede wszystkim z umiejętnego wykorzystania świetnej koniunktury industrialnej na Górnym Śląsku przez rodziny książęce Anhalt-Coethen i von Hochberg.


Epoki wcześniejsze nie pozostawiły w Pszczynie zbyt wielu materialnych śladów lecz te które istnieją są prawdziwymi perłami i drogowskazami zarazem. Są to głównie stare drewniane kościoły, zabudowania gospodarskie, kamienice, karczmy, młyny i wiele wiele innych, których mamy nadzieję odkrywać coraz więcej. Nasza pamięć o pobycie w Pszczynie tak wybitnej postaci jaką był Telemann oprócz kojarzenia go z pszczyńskim Zamkiem i całym otoczeniem dworskim powinna także w sposób szczególny uwzględniać zainteresowanie tymi na pozór mniej spektakularnymi reliktami przeszłości. Obcowanie z tymi zabytkami być może pozwoli nam lepiej zrozumieć jak dalece pobyt w tych okolicach młodego niemieckiego twórcy mógł wpłynąć na rozwój jego osobowości artystycznej.
Stanisław Smołka